تاريخى از شيخ مفيد ، محمد بن محمد بن نعمان بغدادى معروف به ابن المعلم ( ولادت ذيقعدهء 336 ه . ق 947 م . فوت شب جمعه سوم رمضان 413 ه . ق 1021 م . در بغداد ) . اين كتاب در بارهء احوال و اقوال و آثار ائمه عليهم السلام است . داراى دو بخش مى باشد : قسمت نخست در بارهء على بن ابى طالب عليه السلام و قسمت دوم در بارهء يازده امام ديگر . اين كتاب را محمد مسيح كاشانى مشهور به ملا مسيحا ( فوت قبل از 1121 ه . ق ) به امر شاه سليمان صفوى به فارسى ترجمه كرده و « تحفهء سليمانى » ناميده . متن عربى مكرر و ترجمهء فارسى نيز به طبع رسيده است . شيخ مفيد استاد شيخ طوسى و سيد مرتضى بوده است . وى فقيه و متكلم اماميهء اثنى - عشريه است كه در زمان خود بيشتر در علم كلام تبرز داشت و مكتب كلام شيعه در عصر او به اوج كمال رسيد و گويند لقب « مفيد » را على بن عيسى رمانى معتزلى ( فوت 284 ه . ق 994 م ) به وى داد . در حدود دويست تأليف به مفيد نسبت داده‌اند كه در حدود يك صد و هشتاد رساله و كتاب را شاگرد وى نجاشى در « رجال » خود نام مى برد . و بيشتر رسائل او مسألهء امامت و عقايد شيعه و همچنين احكام فقهى اين مذهب است . رسالهء « المقنعة » توسط شيخ طوسى شرح گرديد و به صورت « التهذيب » يكى از كتب اربعه در آمد . براى شرح حال مفيد رجوع شود به : لغت نامهء دهخدا ذيل شيخ مفيد كه توسط نگارنده تهيه شده است . اما چاپهاى كتاب ارشاد بنا به نقل مرحوم مشار به قرار زير است ، ( تاريخ چاپ هجرى قمرى است ) : تبريز ، 1285 ق ، سنگى ، جيبى بى شماره ، تهران 1295 ق . سنگى ، جيبى ، بى شماره ، تهران 1298 ق . سنگى ، تهران 1303 ق . سنگى ، وزيرى ، 400 صفحه ، تبريز 1308 ق . سنگى وزيرى ، 400 صفحه ، تهران ، 1317 ق . سنگى ، رقعى ، به تصحيح شيخ على نقى بن حبيب اللّه گيلانى ، 335 صفحه ، تهران ، 1320 ق . سنگى ، خشتى ، 335 صفحه اصفهان ، 1364 ق ، سربى ، رقعى ، 335 صفحه ، تهران 1372 ق ، سنگى ، جيبى ، 403 صفحه ، تهران 1377 ق ، سنگى ، وزيرى ، كتابفروشى آخوندى ، 345 صفحه ، تهران 1377 ق ، سنگى ، وزيرى ، اسلامية ، 345 صفحه ، نجف 1382 ق ، سربى ، وزيرى ، چاپخانه حيدريه ، 368 صفحه . ( اما چاپ 1299 ق كه در همين كتاب از آن استفاده شده است معلوم نيست در كجا به طبع رسيده است ) . ( 1 ) 5 - اصول الكافى للكلينى ( ايران 1278 ه . ) : تأليف ابو جعفر محمد بن يعقوب بن اسحاق كلينى رازى بغدادى سلسلى از رهبران دانشمند شيعى است كه در سال 327 ه . ق در باب - الكوفه در درب السلسلهء بغداد مى نشست و در شعبان ( 329 ه . ق 940 م ) در بغداد در گذشت و آرامگاهش در نزديك « صراة الطائى » در گورستان « باب الكوفه » در باختر « كرخ » بغداد است . گر چه امروزه آن را در خاور بغداد در « الرصافه » در « باب جسر ( پل ) » به سوى بازار مى پندارند و به زيارت آنجا مى روند . گويا شيخ بهايى نخستين كسى است كه او را « ثقة الاسلام » خوانده است . شاهكار كلينى كتاب كافى اوست كه به گفتهء « نجاشى » و « حلى » و « ابن داود » بيست

--> ( 1 ) فهرست كتابخانهء اهدايى مشكوة به دانشگاه تهران 3 1460 به همت دانش پژوه .